Trochę historii

Trochę historii




Powszechnie przyjmuje się, że polskie tańce narodowe wywodzą się z kultury ludowej, ale w trakcie swego rozwoju historycznego tak się zmieniły, ze obecnie niewiele maja wspólnego ze swymi pierwowzorami wiejskimi. Pierwsze informacje o ich istnieniu zawarte w zachowanych nutach, kronikach, pamiętnikach sięgają wieku XV, a nawet wcześniej. Skromne materiały źródłowe nie pozwalają precyzyjnie określić historii kształtowania się ich formy muzycznej i ruchowej oraz form pierwowzorowych.
Wiadomo jednak, że krakowiak znany był już i tańczony w czasach Władysława Jagiełły, a w XVI i XVII wieku zyskał niezwykła popularność wśród szlachty. Nie ustępował mu wiekiem polonez, który od około XVII stulecia stał się reprezentacyjnym tańcem narodowym podziwianym przez cudzoziemców i tańczonym również poza granicami naszego kraju. Drugim obok poloneza reprezentacyjnym tańcem polskim od czasów królów z rodziny Wazów (XVI - XVII wiek) był mazur. Polonez prezentował jedna stronę cech polskiego charakteru narodowego, a mazur stanowił ich uzupełnienie. Oba te tańce w swojej odmianie dworskiej, salonowej, towarzyskiej stanowiły do roku 1939 jeden z podstawowych punktów programu każdego balu. Najmłodszymi wiekiem są kujawiak i oberek. W formie narodowej wykształciły się w drugiej połowie XIX wieku. W tej też formie oberek trafia do warszawskich salonów mieszczańskich na początku XX wieku. Kujawiak osiąga salonową popularność dopiero w okresie dwudziestolecia międzywojennego.
Polskie tańce narodowe jako przejaw kultury związane były zawsze z określonymi środowiskami i spełniały określone funkcje. W kształtowaniu ich formy muzycznej i tanecznej ważną rolę odegrały środowiska szlacheckie, magnackie, mieszczańskie, a także scena polska. Powiązane są z dziejami Polski, walkami narodowo-wyzwoleńczymi, treściami patriotycznymi, które przez prawie cały wiek XIX czyniły z nich symbol "polskości" narodu, którego państwa na mapie świata nie było.
Epoka romantyzmu w Polsce przyniosła ogólne zainteresowanie folklorem i tradycją obyczajową. Sprawiło ono, że w roku 1828 Kazimierz Brodziński wydaje pierwsza rozprawę "O tańcach polskich" w której pojawia się określenie "polskie tańce narodowe". Wkrótce po niej ukazują się dwie publikacje Łukasza Gołębiowskiego (1830 i 1831), monumentalne dzieło Oskara Kolberga (wydawane w latach 1857 - 1890), opracowanie Karola Czerniawskiego(1860) oraz Mariana Gorzkowskiego (1869). Początek wieku XX przynosi kolejne opracowania na ten temat - Stanisława Dzikowskiego (1925), Edwarda Kuryło (1930) i inne. Na kształtowanie i rozwój tańców narodowych mieli niemały wpływ wybitni nauczyciele tańca, choreografowie, indywidualni wykonawcy i plejada utalentowanych wodzirejów ze swym mistrzostwem tanecznym. Realizując twórcze pomysły byli nośnikami postępu gwarantującymi ich ciągły rozwój i zjednującymi jednocześnie rzesze sympatyków do ich uprawiania. To z tego grona wywodzą się autorzy podręczników nauki tańca jak Mestenhauser czy Waxman, którzy swymi opracowaniami ułatwiali transmisję tej tematyki do następnych pokoleń
Historyczne więzi polskich tańców narodowych stanowią wyznacznik "polskości" także dzisiaj w obliczu wielkich przemian społeczno-politycznych w Europie. Atrakcyjne ruchowo, z ciekawą muzyką są dla tańczących wyśmienitym sposobem wyżycia się i zabawy. Badani studenci warszawskiej AWF określali tematykę polskich tańców narodowych jako bardzo atrakcyjną, a o zabawie, na której tańczyli te tańce wyrażali się entuzjastycznie. Należy przypuszczać, że podobne opinie będą wyrażali ci wszyscy Polacy którzy przyswoją sobie przynajmniej podstawowe umiejętności tańczenia polskich tańców narodowych.
Namiastek rywalizacji par tanecznych w polskich tańcach narodowych można doszukiwać się na balach i zabawach (szczególnie w XIX wieku), gdzie oceny popisów dokonywali uczestnicy imprezy a nagrodą była popularność w swoim środowisku. Pierwszą udaną próbę zorganizowania rywalizacji par tanecznych w tych tańcach i to w randze mistrzostw Polski podjął w latach 1977 - 1979 profesor Marian Wieczysty z Krakowa wspólnie z Federacją Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce. Przez trzy kolejne lata odbywały się w Krakowie konkursy prezentujące jednocześnie turniejowy taniec towarzyski i polskie tańce narodowe w formie towarzyskiej. Laureaci tamtych konkursów Bożena i Jan Łosakiewiczowie oraz Danuta i Jarosław Wojciechowscy są dzisiaj aktywnymi propagatorami tej formy tańca. Niestety po śmierci prof. Mariana Wieczystego zabrakło kontynuatorów i przez 15 lat trwała przerwa w realizacji tej idei.
Dopiero w roku 1994 Mariusz Krupiński w Olsztynie oraz w roku 1997 Danuta i Jarosław Wojciechowscy w Warszawie rozpoczęli realizację corocznych ogólnopolskich konkursów w tych tańcach. W kolejnych latach rosła popularność dyscypliny. Przybywało pedagogów i instruktorów tańca młodszego pokolenia, podejmujących trud szkolenia dzieci, młodzieży i dorosłych oraz organizacji konkursów. Przeprowadzone wtedy turnieje dowiodły, że jest to doskonały sposób propagowania polskich tańców narodowych zmierzający zarazem do przywrócenia ich pierwotnej funkcji.